Ekonomi yazarı Abdullah Tolu’nun “Kaynana Vergisi ile karşı karşıya gelebilirsiniz” başlığı ile yayınladığı makale bugünlerde konuşulmaya başladı.
Kaynana vergisi neden ve nereden çıktı?
Geçen yıllarda Maliye tarafından yapılan kira denetimleri sırasında bir bayan (kaynana) Vergi memuruna ;“Ev damadımın evi, iki yıldır, kira ödemeden ben oturuyorum” diyor. Tutanak tutuluyor ve damat vergi dairesine çağrılıyor. Damada, “Kendi annen olsa, kira almadan oturtabilirdin. Ancak, kayınvalide, ilgili kanun maddesinde, kira ödemeden oturabilecek akrabalar arasında yer almıyor. Bu nedenle, iki yıllık kira vergisi ödeyeceksin.”deniliyor. Daha sonra da, damattan iki yıllık tarh ve tahakkuk ettirilen gelir vergisi, 1 kat vergi ziyaı cezalı olarak isteniyor.
FAHİŞ KİRA ARTIŞLARI
Bu örneklerin artması, daha doğrusu önlenemeyen kira artışları ve ev sahibi kiracı davalarının mahkeme kapılarında yığılması üzerine, Maliye ve Hazine Bakanlığı, 2024 yılı Mart ayında beyan edilecek olan 2023 yılı kira gelirlerine yönelik kira denetim çalışmalarını hızlandırmış.
Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü ile Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nden alınan verileri karşılaştırmış. Böylece kira geliri elde edebilme potansiyeline sahip yaklaşık 2 milyon konut, kiracı ve ev sahipliği olduğunu tespit etmiş.
EMSAL KİRA BEDELİ
Yazar Abdullah Tolu bu konuyu şöyle açıklıyor : Gelir Vergisi Kanunu'nun "emsal kira bedeli"başlıklı 73. maddesine göre; bedelsiz olarak başkalarının kullanımına bırakılan gayrimenkullerin emsal kira bedeli, bu gayrimenkullerin kirası sayılıyor. Konutlarda emsal kira bedeli, konutun emlak vergisi değerinin yüzde 5’i olarak hesaplanıyor. Bu düzenlemeye göre, örneğin, bedelsiz olarak başkalarının kullanımına bırakılan konutun emsal kira bedeli, bu konutun kirası sayılıyor. Bu emsal kira bedeli üzerinden de vergilendirme yapılıyor.
Örneğin; (A) şahsı, sahibi olduğu konutu kira almadan annesine tahsis ederse gelir vergisi ödemeyecek, ancak kaynanasına tahsis ederse emsal kira bedeli üzerinden gelir vergisi ödeyecek. Aynı şey, (A) şahsının eşi olan gelin hanım için de geçerli olacak. Tapusu gelinin adına olan konutta kaynana oturursa, gelin hanım emsal kira bedeli üzerinden gelir vergisi yani "Kaynana Vergisi" ödeyecek, kendi annesi oturursa gelir vergisi ödemeyecek!
Tabi, her düzenlemenin olduğu gibi, emsal kira bedeli düzenlemesinin de istisnaları bulunuyor. Söz konusu düzenlemeye göre, mal sahiplerinin usul (anne-baba, büyükanne-büyükbaba), füruğ (çocuk, torun) veya kardeşlerinin ikametine bedelsiz olarak tahsis edilen konutlar için emsal kira bedeli beyan edilmiyor ve gelir vergisi ödenmiyor.
Söz konusu maddede sayılan “emsal kira bedelinin uygulanmayacağı kişiler arasında maalesef kaynanalar değil, amca, dayı, hala, teyze, yeğen de yer almıyor. Onların ev sahipleri de kira gelir vergisi ödemek zorunda..
KİRA GELİRİNİ NASIL GİZLİYORLAR ?
Evini yüksek fiyatla kiraya veren ev sahipleri, kira gelir vergisinden kaçınmak için de değişik yöntemler uyguluyorlar. Özellikle turizm bölgelerinde ve uzak yerleşim yerlerinde kira gelirleri gizleniyor. Bazı uyanık ev sahipleri, kira gelirlerini gizlemek için kiracısıyla anlaşarak, kira bedelinin bir kısmını banka üzerinden bir kısmını da elden tahsil ediyor. Birden çok dairesi olanlar ise kiralarını, kızlarının veya oğullarının üzerine yatırtıyorlar. Örneğin 4 dairesi olan uyanık ev sahibi 3 çocuğu varsa her bir dairenin kirasını onların üzerine yatırtıyor. Evi kiraya verirken bu şartı kabul etmesi için kiracıları zorluyor. Böylece ev sahibi 4 dairenin vergisi yerine tek daireden gelir elde ediyormuş gibi en düşük oranda kira gelir vergisi ödüyor.
CEZASI ÇOK AĞIR
Ev sahibinin kira gelirlerini gizlediği, kiradan elde ettiği gelirleri, kendi hesabına değil de, kızının veya oğlunun veya bir yakınına yatırttığı tespit edildiği takdirde, öncelikle eksik beyandan dolayı istisnadan yararlanma hakkı ortadan kalkıyor. İhbarı değerlendirmeye alan Maliye elemanları, ev sahibinin kira gelirlerine geri dönük beş yılı kapsayacak şekilde inceleme yapıyor. Ödenmeyen vergiler için “usulsüzlük cezası” uygulanır. Bu da yüklü bir ceza demektir. Yani gayrimenkulünün değeri kadar para cezasına çarptırılıyor.
