Suriye'de 1963 yılında iktidara gelen Baas Partisi'nin 61 yıllık iktidarı, 2011 yılında başlayan iç savaş sonrası istikrarsızlık döneminin ardından El Kaide bağlantılı Heyet Tahrir eş- Şam (HTŞ) terör örgütü öncülüğündeki silahlı grupların 27 Kasım'da başlattıkları operasyon ile sona erdi. 24 yıldır ülkeyi yöneten Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad ailesi ile birlikte Rusya’ya sığındı. Böylece 61 yıl ülkeyi yöneten Esad Ailesinin de sonu oldu.
Suriye'deki bu son gelişmeleri ve Baas Rejiminin sona ermesini iyi tanımlamak için biraz gerilere gitmek gerek.
Tarihsel süreçte, 911 kilometrelik kara sınırı bulunan iki komşu ülkenin arası hep gergin geçti.
Türkiye, komşusu Suriye ve Irak’a her zaman” dost eli” uzatmış “komşu komşunun külüne muhtaçtır” ilkesine rağmen Baba Hafız Esad ve Irak Devlet Başkanı Saddam, Türkiye’ye hep düşmanca tavır takındı ve AB, BM ile NATO'nun terörist örgüt olarak kabul ettiği PKK ve ASALA'ya destek verdi. Baba Esad, Teröristbaşı Abdullah Öcal’ı korudu ve Suriye topraklarında barınma imkanı sağladı.
HATAY İLE BAŞLAYAN SORUN
Türkiye ile Suriye arasındaki sorun aslında 1930'lu yıllara dayanır. Türkiye'nin Fransa mandasındaki Suriye sınırlarında bulunan Hatay üzerinde hak iddia etmesi ile başlayan gerginlik – GAP- Güneydoğu Anadolu Projesi'nin yürürlüğe girmesiyle su anlaşmazlıkları ile daha da arttı ve tepe noktasına ulaştı. Türkiye Cumhuriyeti’nin Fırat ve Dicle nehirleri üzerine baraj yapma kararı almasıyla Türkiye Cumhuriyeti ile Suriye arasında “Su Sorunu” olarak adlandırılan problemin temelini oluşturdu. Suriye, Uluslararası platformlarda sürekli Türkiye karşıtı söylemler ve eylemlerde bulundu. Türkiye Cumhuriyeti ile yaşadığı su sorununda koz olarak terörü destekleme yoluna da gitti. Topraklarını Türkiye aleyhine faaliyet gösteren bütün terör örgütlerine açtı.
İlişkiler, Ekim 1998'de Suriye'nin PKK lideri Abdullah Öcalan'ı sınırdışı ettiğini duyurması sonrası düzelme sürecine girdi. Fakat bu kez Baba Esad’ın zalim tutumu nedeniyle Suriye’de iç savaş çıktı binlerce insan hayatını kaybederken muhalifler de cezaevlerine atıldı.
KİMDİR HAFIZ ESAD ?
Hafız Esad, 1930 yılında Lazkiye'de Alevi Arap bir ailede dünyaya geldi. 1971'den 2000 yılına kadar Suriye devlet başkanı olarak görev yaptı.
1955 yılında Humus Askeri Akademisini pilot subay olarak bitirdi. 1958'de havacılık eğitimini geliştirmek için Sovyetler Birliği'ne gönderildi. Daha sonra bir hava filosunun komutanlığına getirildi.
Suriye'nin 1961 yılında askeri bir darbe sonucunda Birleşik Arap Cumhuriyeti'nden çekilmesine karşı çıktığı için, Suriye Silahlı Kuvvetleri'nden ihraç edildi. Baas Partisi'nin askerî kanadında kilit bir görev üstlendi ve 1963 yılında gerçekleştirilen darbede önemli rol oynayarak binbaşı rütbesiyle Suriye Silahlı Kuvvetleri'ne geri döndü.
1965 yılında Hava Kuvvetleri Komutanlığı'na getirildi, ardından Şubat 1966'daki askeri darbeden sonra savunma bakanı oldu. 1969-1970 yılları arasında Baas Partisi'nin sivil ve askerî kanatları arasında baş gösteren iktidar mücadelesinde etkin biçimde yer aldı.
Bu çatışmayı doruğa çıkaran Ürdün'deki iç savaşa müdahalenin ardından, 13 Kasım 1970 tarihinde kansız bir askerî darbeyle iktidarı ele geçirdi. Mart 1971'de yapılan halk oylamasıyla da devlet başkanı seçildi.
ESAD AİLESİ KİMLERDEN OLUŞUYOR ?
Suriye’de yarım asırdan fazla bir süredir siyasi sahnede etkili olan Esad ailesi, ülkenin Lazkiye bölgesindeki Kardaha şehrinden gelen Arap Alevi kökenli bir aile olarak tanınıyor. 1970 yılında başlayan iktidar yolculukları, ülkenin yönetiminde derin izler bırakan bir dönem olarak dikkat çekiyor.
1954 yılında Enise Matufla evlenen Hafız Esad’ın 4 oğlu ve bir kızı dünyaya geldi. Çocuklarının birisi hariç devlet yönetiminde önemli rol oynadı.
Ailenin en büyük oğlu Basil Esad, ailenin gelecekteki lideri olarak görülüyordu, ancak 1994 yılında bir trafik kazasında hayatını kaybetti.
Ailenin ikinci büyük çocuğu Beşar Esad, ağabeyi Basil'in gölgesi altında kalmıştı. Basil'in Ocak 1994'teki ölümü Beşar Esad'ın hayatını değiştirdi.
Aslında tıp fakültesinden göz doktoru olarak mezun olan Başer Esad, Londra’da İngilizce eğitimi aldı sırada Baba Hafız Esad kalp krizinden öldü. Başer Esad geri çağrılır ve Suriye'nin bir sonraki lideri haline getirilmesine başlanır. Hafız Esad'ın 10 Haziran 2000'de öldüğü gün, 1965 doğumlu Beşar'ın iktidara gelebilmesi için anayasa değiştirilerek asgari yaş sınırı 40'tan 34'e düşürülür. Beşar Esad, tek aday olarak katıldığı referandumu yüzde 97'den fazla oyla Suriye'nin yeni devlet başkanı olur.
Ailenin ortanca oğlu olan Mecd Esad, hayatını gözlerden uzak bir şekilde sürür ve ağabeyi Basil gibi genç yaşta yaşamını yitirir
Hafız Esad’ın en küçük oğlu Mahir Esad, Suriye ordusunda Tuğgeneral rütbesiyle görev yapar. Cumhuriyet Muhafızları ve Dördüncü Zırhlı Tümen’in komutanı olarak askeri alanda önemli bir etkiye sahip olur.
Hafız Esad’ın tek kızı Büşra Esad, ailenin diğer üyelerine göre daha az görünür bir figür olsa da siyasi çevrelerde bilinen bir isim olur. Ancak evliliği aile arasında sorun çıkar. Şam Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde okurken sınıf arkadaş Asıf Şevket’e aşık olur. Evlenmek isterler ancak başta kardeşleri bu evliliğe karşı çıkar. Nihayetinde 1994 yılında evlenirler. Damat Şevket Tümgeneralliğe kadar yükselir. Ancak damat Asıf Şevket 2012'de bombalı suikast sonucu hayatını kaybeder.
Başer Esad’ın 2000 yılında Suriye Devlet Başkanı olmasıyla, 24 yıl içinde çok önemli gelişmeler yaşanır. Baba Esad’ın katı yönetimini sürdürür ve ülke kan gölüne döner.
TÜRKİYE İLE İLİŞKİLERİ
Başer Esat göreve geldiğinde “Şam Baharı” olarak bilinen reform hareketi başladı. Yazarlar, aydınlar, muhalifler ve kültür aktivistleri temkinli ilerlemeler kaydetti. Mezzeh Hapishanesi kapatıldı ve Müslüman Kardeşler bağlantılı yüzlerce siyasi mahkum için geniş kapsamlı af ilan edildi.
Türkiye’de AKP 2002’de iktidara geldiğinde dış politikada “komşularla sıfır sorun” yaklaşımını benimsendi. Suriye ile ilişkiler önemli ölçüde aşama kazandı. Dönemin Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, Şam’ı ziyaret etti. Ardından Başbakan Erdoğan Esad Ailesi karşılıklı ziyaretlerde bulundu.
PARÇALARA BÖLÜNMÜŞ SURİYE
Recep Tayyip Erdoğan cumhurbaşkanı olduğu zaman da Başer Esat ile görüşmelerde bulundu. Erdoğan Başer Esad ile Hz. Ali Camii'nde cuma namazını birlikte kıldılar. Ortaklaşa Bakanlar Kurulu toplantıları yaptılar. Erdoğan, Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad ile ailece görüştüler.
İç savaş öncesi aile görüştükleri Suriye liderine "Kardeşim Esad" diye hitap eden Erdoğan, cihatçı gruplara destek politikasına geçişle birlikte "Zalim Eset" dönemini başladı.
Özellikle 2017 yılına kadar iki ülke arasında çeşitli olaylar yaşandı. Sonra Suriye ile ilişkiler tamamıyla koptu.
Geçtiğimiz aylarda Türkiye ile Suriye arasında görüşmeler yapılması için çaba harcandıysa bir sonuç vermedi.
Nihayet, 27 Kasımda El Kaide bağlantılı Heyet Tahrir eş- Şam (HTŞ) terör örgütü öncülüğündeki silahlı grupların Şam’ı ele geçirmesiyle Esad Ailesi ülkeyi terk etti ve Suriye’de 61 yıl süren Baas Yönetimi tarihe karıştı.
